NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ
VỀ DỰ GIỜ MÔN NGỮ VĂN LỚP 8E
Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi: - Tình thái từ là gì?
- Trong các câu dưới đây, từ nào (trong các từ in đậm) là tình thái từ, từ nào không phải là tình thái từ?
a. Tôi với Hoa cùng học bài.
b. Ai giúp tôi với!
c. Tập trung làm bài đi!
d. Đi đứng phải cẩn thận.


Đáp án: - Tình thái từ là những từ được thêm vào câu để cấu tạo câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu cảm thán và để biểu thị các sắc thái tình cảm của người nói.
- Câu có tình thái từ là b và c.

TIẾT 38 – Tiếng Việt:
NÓI QUÁ
I. Nói quá và tác dụng của nói quá
1. Đọc ví dụ (Sgk/101)
a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
(Tục ngữ)
b. Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy,
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần. v (Ca dao)
? Mức độ cách nói trong các ví dụ trên như thế nào so với sự thật?

Tiết 38: NÓI QUÁ
I. Nói quá và tác dụng của nói quá
1. Đọc ví dụ (Sgk/101)
a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
(Tục ngữ)
b. Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy,
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần. v (Ca dao)
Tiết 38: NÓI QUÁ
Nói phóng đại sự thật
Phóng đại về tính chất của hiện tượng thời tiết
Phóng đại về mức độ của sự việc
2. Nhận xét ví dụ
=> Nhấn mạnh tính chất của thời tiết: đêm tháng năm và ngày tháng mười rất ngắn.
Nhấn mạnh sự lao động vất vả cực nhọc của người nông dân.
So sánh 2 cách diễn đạt sau, cách diễn đạt nào sinh động hơn, gây ấn tượng hơn?
Cách diễn đạt sử dụng biện pháp tu từ nói quá trong ca dao, tục ngữ hay hơn vì nó nhấn mạnh điều muốn nói, gây ấn tượng và làm tăng sức biểu cảm.
b. - Đêm tháng năm rất ngắn.
- Ngày tháng mười rất ngắn.
- Mồ hôi ướt đẫm.
a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
- Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Nhấn mạnh điều muốn nói, gây ấn tượng và làm tăng sức biểu cảm.
I. Nói quá và tác dụng của nói quá
1. Đọc ví dụ (Sgk/101)
Tiết 38: NÓI QUÁ
2. Nhận xét ví dụ
3. Kết luận: (Ghi nhớ sgk trang 102)
Từ các ví dụ trên, em hãy cho biết nói quá là gì? Tác dụng?
Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.
Bài tập: Chỉ ra biện pháp nói quá và tác dụng của nói quá trong các câu ca dao sau:
 Sức mạnh của sự đồng tâm hiệp lực có thể làm được những việc lớn lao tưởng chừng như không thể.
 Tâm trạng bồn chồn, thao thức trông chờ.
a. Thuận vợ, thuận chồng tát biển Đông cũng cạn.

b. Đêm nằm lưng chẳng đến giường
Mong trời mau sáng ra đường gặp em.
I. Nói quá và tác dụng của nói quá
1. Đọc ví dụ (Sgk/101)
Tiết 38: NÓI QUÁ
2. Nhận xét ví dụ
3. Kết luận: (Ghi nhớ sgk trang 102)


4. Lưu ý
a. Sử dụng phép nói quá
Các trường hợp sử dụng phép nói quá:
- Trong lời nói hàng ngày
không cánh mà bay, cười vỡ bụng, tiếc đứt ruột, nghĩ nát óc, vắt cổ chày ra nước, ngàn cân treo sợi tóc, đói rã họng…
+ Cái bút của mình đã không cánh mà bay.
+ Cậu ấy kể chuyện làm bọn mình cười vỡ bụng.
- Trong văn chương:
+ Tục ngữ, ca dao, thành ngữ
Các trường hợp không nên dùng nói quá:
- Trong văn bản hành chính
- Trong văn bản khoa học
- Khi cần thông tin chính xác, trung thực
+ Tục ngữ: Tấc đất tấc vàng;
Nuôi lợn ăn cơm nằm
Nuôi tằm ăn cơm đứng...
+ Ca dao:
* Công cha như núi ngất trời
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông.
+ Thành ngữ:
* Trắng như tuyết
* Đẹp như tiên
+ Thơ văn châm biếm, trữ tình
+ Chí ta lớn như biển Đông trước mặt.
(Tố Hữu)
+ Bác ngồi đó lớn mênh mông
Trời xanh biển rộng ruộng đồng nước non.
(Tố Hữu)
+ Lỗ mũi mười tám gánh lông
Chồng yêu chồng bảo tơ hồng trời cho.
I. Nói quá và tác dụng của nói quá
1. Đọc ví dụ (Sgk/101)
Tiết 38: NÓI QUÁ
2. Nhận xét ví dụ
3. Kết luận: (Ghi nhớ sgk trang 102)


4. Lưu ý
a. Sử dụng phép nói quá
Các trường hợp sử dụng phép nói quá
Các trường hợp không nên dùng nói quá
b. Phân biệt nói quá và nói khoác
Tiết 38: NÓI QUÁ
b. Phân biệt nói quá và nói khoác
nhằm nhấn mạnh
và tăng sức biểu
cảm, tạo độ tin cậy cao.

(tác động tích cực)
làm cho người
nghe tin vào điều không có thực, tạo ra sự khôi hài hoặc chế nhạo.
(tác động tiêu cực)
Cùng là nói phóng đại quy mô, mức độ, tính chất của sự vật, hiện tượng.
I. Nói quá và tác dụng của nói quá
Tiết 38: NÓI QUÁ
II. Luyện tập
Bài tập 1 (Sgk/102)
a. Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.
(Hoàng Trung Thông, Bài ca vỡ đất)

b. Anh cứ yên tâm đi, vết thương chỉ sướt da thôi. Từ giờ đến sáng em có thể đi lên đến tận trời được.
(Nguyễn Minh Châu, Mảnh trăng cuối rừng)

c. Cái cụ bá thét ra lửa ấy lại xử nhũn mời hắn vào nhà xơi nước.
(Nam Cao, Chí Phèo)
a. Sỏi đá cũng thành cơm
=> Nhấn mạnh vai trò, niềm tin vào sức lao động của con người.
bb. Đi lên đến tận trời.
=> muốn nói còn rất khỏe, có thể làm bất cứ việc gì.
c. Thét ra lửa
=> Thể hiện uy quyền và sự hống hách của cụ Bá => nhấn mạnh tính cách nhân vật đối với mọi người.
I. Nói quá và tác dụng của nói quá
Tiết 38: NÓI QUÁ
II. Luyện tập
Bài tập 1 (Sgk/102)
Bài tập 2 (Sgk/102)
Điền các thành ngữ vào chỗ trống để tạo biện pháp tu từ nói quá: bầm gan tím ruột, chó ăn đá gà ăn sỏi, nở từng khúc ruột, ruột để ngoài da, vắt chân lên cổ.
a. Ở nơi……………………………………….thế này, cỏ không mọc nổi nữa là trồng rau, trồng cà.
b. Nhìn thấy tội ác của giặc, ai ai cũng ……….

c. Cô Nam tính tình xởi lởi, ……………………

d. Lời khen của cô giáo làm cho nó…………….
e. Bọn giặc hoảng hồn …………………mà chạy.
chó ăn đá gà ăn sỏi
bầm gan tím ruột.
ruột để ngoài da.
nở từng
khúc ruột
vắt chân lên cổ
a. chó ăn đá gà ăn sỏi
b. bầm gan tím ruột.
c. ruột để ngoài da.
d. nở từng khúc ruột
e. vắt chân lên cổ
I. Nói quá và tác dụng của nói quá
Tiết 38: NÓI QUÁ
II. Luyện tập
Bài tập 1 (Sgk/102)
Bài tập 2 (Sgk/102)
Bài tập 3 (Sgk/102)
Đặt câu với các thành ngữ dùng biện pháp nói quá sau: nghiêng nước nghiêng thành, dời non lấp biển, lấp biển vá trời, mình đồng da sắt, nghĩ nát óc
nghiêng nước nghiêng thành:

dời non lấp biển:

lấp biển vá trời:

mình đồng da sắt:


nghĩ nát óc:
→ miêu tả vẻ đẹp khó ai sánh bằng của người phụ nữ.
→ sức mạnh phi thường, hoài bão lớn lao.
→ vĩ đại, phi thường.

→ thân thể như sắt, như đồng, có thể chịu đựng mọi hiểm nguy.
→ suy nghĩ nhiều quá mức.
5. Mình nghĩ nát óc rồi mà không tìm ra được câu nào cả.
2. Chỉ cần bạn có quyết tâm thì ngay cả việc dời non lấp bể cũng có thể làm được.
1. Tân hoa hậu 2016 mang vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành.
I. Nói quá và tác dụng của nói quá
Tiết 38: NÓI QUÁ
II. Luyện tập
Bài tập 1 (Sgk/102)
Bài tập 2 (Sgk/102)
Bài tập 3 (Sgk/102)
Bài tập 4 (Sgk/103)
Tìm 5 thành ngữ so sánh có sử dụng nói quá.
ĐUỔI HÌNH BẮT CHỮ
Quan sát và tìm thành ngữ so sánh có dùng biện pháp nói quá tương ứng với mỗi hình.
- khoẻ như voi
- đen như than
- nhanh như chớp
- chậm như rùa
- đẹp như tiên
1
KHỎE NHƯ VOI
2
NHANH NHƯ CHỚP
CHẬM NHƯ RÙA
3
ĐEN NHƯ THAN
4
ĐẸP NHƯ TIÊN
5
Mức
độ
NÓI QUÁ
Phóng đại
SƠ ĐỒ HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC
Tác dụng
Tính chất
Quy
mô
Nhấn mạnh
Gây ấn tượng
Tăng sức biểu cảm
Sự vật, hiện tượng

Hướng dẫn về nhà




Học thuộc ghi nhớ.
- Hoàn thiện các bài tập.
- Chuẩn bị bài: Nói giảm nói tránh.